Eski Antalaşma’yı ne için okuyalım?


1. Çünkü İncil bize öyle öğretiyor -

2. Çünkü onda İsa Mesih'i görüyoruz -

3. Çünkü onda Kutsal Ruh (Mesihin Ruhu) konuştu -

4. Çünkü onda Allahın kuvvetini görüyoruz -

5. Çünkü o imanımızı kuvvetlendiriyor -

İbraniler 11:38,40 - "Dünya onlara layık değildi! ... Ama Allah bizim için daha iyi bir şey hazırlamıştı, öyle ki, onlar biz olmadan tamamlanmış duruma gelmesinler.”

Mezmur 22 (ayet 7, 9, 14, 15, 18, 22, 24)

6. Çünkü ondan bile insanlara İsa'nın müjdesini anlatabiliriz -

7. Çünkü o bize Allahın aklını öğretiyor -

8. Çünkü o imanlı hayatımızı kökleştiriyor -

Kitabı-Mukaddes'in parçaları

Eski Antlaşma’nın kitapçıklarını öğrenelim.

Onlar hepsi aynı türden değildir; başka başka temalar var, Başka başka anlatım metodları var.

İlk beş kitap Musa’nın kitaplarıdır. Dünyanın yaratılışından Musa’nın ölümüne kadar anlatıyorlar. Orada en önemli konu, Allah Kanununun verilmesidir. Onun için bu beş kitapçığa ‘KANUN kitapçıkları’ diyoruz.

Onun arkasından, İsrail’in bütün tarihini anlatan 12 kitapçık geliyor. Musa’nın ölümünden sonra güdüclük yapan Yeşu’dan başlayarak, Babil Sürgünlüğü’nden sonraki dönüş zamanını kaplıyor. Onun için onlara ‘TARİH kitapçıkları’ diyoruz.

Üçüncü grup kitapçıklar çok farklıdır. Burada ne zaman yazıldıkları ya da hangi zaman anlatırdıkları mesele değildir. Bu grupta 5 kitapçık var, hepsi de menzume yani ‘stihotvorenie’ biçiminde yazılmıştır. Burada en büyük konu, insan yeryüzünde ve Allahın önünde nasıl yaşasın temasıdır. İnsan, doğru karar vermeye, hikmetli davranmaya çağrılıyor. O yüzden bu 5 kitapçığa ‘HİKMET kitapçıkları’ diyoruz. Bunun arasında Mezmurlar kitabı da var (başka adı Zebur’dur). Onda İsrail halkının ilahileri yazılıdır. 150 mezmurdan ancak 73’ü (demek yarısı) Davut’tandır.

Son iki grup kitapçıklar peygamberler tarafından yazılan kitapçıklardır. Peygamberlerin en büyük görevi, İsrail halkını yaptıkları günahları için azarlamak ve gelecek olaylar için uyarmaktır. Kitap yazan 16 peygamber var. Bunların arasından Yeremya peygamberinin iki tane kitapçığı bulunuyor. Tabii ki, onların dışında da çok büyük işler yapan, ama kitapları olmayan peygamberler de var (Samuel, Natan, İlyas ve Elişa gibi). Peygamberlerin kitapçıkları uzunluklarına göre iki grupa ayrılır: ‘BÜYÜK PEYGAMBERLER kitapçıkları’ (5 tane) ve ‘KÜÇÜK PEYGAMBERLER kitapçıkları’ (12 tane). Bu kategoriler ancak kitapçığın uzunluğuna göre yapıldı, değil kişinin önemine göre.

Demek Eski Antlaşmada beş grup kitapçık var. Onların sayılarını arka arkaya yazdık mı, 5-12-5-5-12 çıkıyor. Onu bir telefon numarası gibi öğrenelim:


ESKİ ANTLAŞMA (5-12-5-5-12)


KANUN

TARİH

HİKMET

BÜYÜK

PEYGAMBERLER

KÜÇÜK

PEYGAMBERLER


  • Yaratılış

  • Çıkış

  • Levililer

  • Çölde Sayım

  • Yasanın Tekrarı


  • Yeşu

  • Hakimler

  • Rut

  • 1.Samuel

  • 2.Samuel

  • 1.Kırallar

  • 2.Kırallar

  • 1.Tarihler

  • 2.Tarihler

  • Ezra

  • Nehemya

  • Ester



  • Eyub

  • Mezmurlar

  • Sül. Özdeyişleri

  • Derlemeci

  • Ezgiler Ezgisi


  • Yeşaya

  • Yeremya

  • Yeremyanın Ağıtları

  • Hezekiel

  • Daniel


  • Hoşea

  • Yoel

  • Amos

  • Ovadya

  • Yunus

  • Mika

  • Nahum

  • Habakkuk

  • Tsefanya

  • Haggay

  • Zekerya

  • Malaki


Not: Aynı dört kategori kitap Yeni Antlaşmada da buluyoruz:


YENİ ANTLAŞMA (4-1-13-8-1)


İNCİL

TARİH

PAVLUSUN

MEKTUPLARI

GENEL MEKTUPLAR

PEYGAMBERLİK

  • Matta

  • Markos

  • Luka

  • Yuhanna
  • Apostolların İşleri


  • Romalılar

  • 1.Korintliler

  • 2.Korintliler

  • Galatyalılar

  • Efesliler

  • Filipililer

  • Koloseliler

  • 1.Selanikliler

  • 2.Selanikliler

  • 1.Timoteyus

  • 2.Timoteyus

  • Titus

  • Filimun


  • İbraniler

  • Yakup

  • 1.Petrus

  • 2.Petrus

  • 1.Yuhanna

  • 2.Yuhanna

  • 3.Yuhanna

  • Yahuda
  • Açıklama (Vahiy / Esinleme)


Not: Türkçenin yeni Kutsal Kitap çevirisinde kimi kitapçık adlarını farklı olarak geçiyor:


Yeni ad

Eski ad

Yaratılış

Tekvin

Çölde Sayım

Sayılar

Yasanın Tekrarı

Tesniye

Süleymanın Özdeyişleri

Süleymanın Meselleri

Derlemeci

Vaiz

Ezgiler Ezgisi

Neşideler Neşidesi

Yeşaya

İşaya

Yeremyanın Ağıtları

Yeremyanın Mersiyeleri

Ovadya

Obadya

Sefanya

Tsefanya

Eski Antlaşmanın zamanları

Zaman

Olaylar / Kişiler

Seneler

Kitapçıklar

İlk zaman

Yaratılış - Adem & Havva

Aden bahçesinden kovulma

Habil & Kayin

İnsanların çoğalması - uzun ömürleri

Nuh - tufan - gemi

Sam, Ham, Yafet ve dünyanın halkları

Babil kulesi




?

Yaratılış

bölüm 1-11

Dedeler zamanı

İbrahim

İshak

Yakup

Yusuf

-2166



-1805

Yaratılış

bölüm 12-50

Eyub

Çıkış ve yerleşme
Zamanı

Mısırda halkın çoğalması ve çekileri

Musanın doğuşu, büyümesi ve kaçışı

On bela ve Fısıh - Denizden geçmesi

Sina Dağı - Antlaşma

Korkudan Kenana girmiyorlar

40 sene çölde gezmek

Musanın ölümü

Yeşu onları Kenan’a getiriyor


-1526






-1375

Çıkış

Levililer

ÇöldeSayım

Yasanın Tekrarı

Yeşu

Hakimler zamanı

Otniel - Ehud - Debora - Gideon -

Yefta - Şimşon - Samuel

-1367

-1055

Hakimler

Rut

Birleşik

Krallık

Zamanı

Saul

Davut

Süleyman

-1050





-930

1.+ 2.Samuel

1.Krallar 1-11

Mezmurlar

Sül.Özd.

Derlemeci

Ezgiler Ezgisi

Bölünmüş krallık

Zamanı

(1) İsrail (kuzey / sever tarafı)

- birinci kral: Yerovoam

- 722 senesinde son buluyor

(‘Asur Sürgünlüğü’)



(2) Yahuda (güney / yug tarafı)

- birinci kral: Rehaveam

- 586 senesinde son buluyor

(‘Babil Sürgünlüğü’)

-930


-722





-930


-586

1.Krallar 12-25

2.Krallar

1.Tarihler 10-29

2.Tarihler

Obadya, Yunus

Amos, Hoşea

Yeşaya, Mika

Nahum, Habakuk

Yoel, Tsefanya, Yeremya, Ağıtları

Sürgünlük ve Dönüş zamanı

Hezekiel - Daniel - Ester

Zerubbabel

Ezra

Nehemya

-586



-432

Hezekiel, Daniel

Ester, Ezra, Nehemya, Hagay, Zekerya, Malaki